1980’de bir arcade salonuna girdiğinizde makine seslerinin üstüne basan o düşük frekanslı elektronik gürültü ve ekranların parlak ışığı sizi çekiyordu. Para harcıyordunuz — bozuk para, çeyrek dolar, jeton — ve bazen dakikalar içinde biten o deneyin değdiğine inanıyordunuz. O on yılın oyunları grafik kapasitesinin değil, tasarım zekasının şampiyonlarıydı.
Pac-Man (1980) — Namco
Japonya’da Puck-Man adıyla çıktı; Kuzey Amerika lansmanında isim değişikliği yapıldı çünkü P harfinin Vandallarca F’ye dönüştürüleceğinden korkuldu. Labirent içinde dört hayaleti yemek yerine onlardan kaçmak üzerine kurulu mekanik, hem kolay anlaşılır hem de sonsuz gerilim yaratıyordu. Blinky, Pinky, Inky ve Clyde’ın her birinin farklı yapay zeka davranışı olması 1980 standartları için olağandışı bir tasarım derinliği. Oyun, ABD’de ilk yılında 1 milyar dolar (1980 dolarıyla) kazanarak kültürel fenomene dönüştü.
Donkey Kong (1981) — Nintendo
Mario’nun (o zamanki adıyla Jumpman) ilk göründüğü oyun. Miyamoto Shigeru’nun tasarladığı bu platform oyunu, düşmanlara zıplayarak değil onları atlayarak geçme fikrinin arcade’e girişiydi. Donkey Kong aynı zamanda anlatı kullanan ilk oyunlardan biri: dev goril prensesi kaçırıyor, marangoz kurtarmaya çalışıyor. Üç ekranı olan yapısıyla zamanının en karmaşık arcade oyunları arasındaydı.
Tetris (1984) — Alexey Pajitnov
Sovyet Bilimler Akademisi’nde çalışan matematikçi Alexey Pajitnov, Elektronika 60 bilgisayarında düşen tetromino parçalarını hizalayan bu oyunu boş zamanında yazdı. Telif hakkı karmaşası yüzünden Pajitnov yıllarca para kazanamadı — haklar Sovyet devletine aitti. Game Boy’la pakette satılması kararı ise Tetris’i milyonlarca kişinin tanıyacağı oyun yaptı. “Tetris etkisi” kavramı — kapatınca da parçalar görmeye devam etmek — psikoloji literatürüne girdi.
Space Invaders (1978-80) — Taito
Teknik olarak 1978’de çıktı ama 1980’lerin arcade kültürünü şekillendiren temel taşlarından biri. Toshihiro Nishikado tasarlayıp bizzat üretim donanımını da geliştirdi. Orijinal versiyonda işlemci düşmanları tek tek kaldırdıkça daha az hesaplama yükü taşıdı ve oyun hızlandı — bu bir hata değildi, sonradan standart hale gelen bir tasarım kararına dönüştü. Japonya’da öylesine popüler oldu ki 100 yen bozukluğu geçici kıtlığa neden oldu.
The Legend of Zelda (1986) — Nintendo
Famicom Disk System için Japonya’da 1986’da yayımlanan oyun, açık dünya keşfini ana mekanik olarak kullanan ilk büyük konsol oyunlarından. Link’in Hyrule’da başlangıçta nereye gideceğine dair hiçbir ipucu verilmiyor — oyuncu kendisi keşfediyor. Orijinal kartuş pil destekli kayıt özelliği barındırıyordu; dönemin çoğu oyunu şifre sistemi kullanırken Zelda ilerlemeyi gerçekten saklıyordu. Arzu edilen altın kartuş rengi, koleksiyoncu nostaljisinin simgesi haline geldi.
Super Mario Bros. (1985) — Nintendo
Platform oyununun dilini yeniden yazan tasarım. Miyamoto ve Tezuka’nın geliştirdiği ilk dünya kasıtlı olarak öğretici: düşman görünce atlıyorsunuz, soru bloğuna vuruyorsunuz, sonra düşman ve blok birlikte geliyor — oyun size kendini öğretiyor, manuel olmadan. 40 milyonun üzerinde satışıyla uzun süre en çok satan video oyunu unvanını korudu. Müziği Koji Kondo yazdı; “Overworld Theme” bugün de evrensel biçimde tanınan nadir oyun müziklerinden.
Kısa Bir Hatırlatma
Bu oyunların ortak özelliği, kısıtlamayla yaratıcılığı zorunlu kılmasıydı. 4 KB bellek, 16 renk paleti, 2 MHz işlemci — bu şartlarda oyun yapanlar her pikseli hesaplayarak, her ses kanalını planlayarak ilerledi. Grafiğin anlatı yükünü taşıyamadığı yerde oyun mekaniği anlatıyordu. O yüzden 40 yıl sonra hâlâ oynanan oyunlar bu on yıldan çıkıyor.